People running on a bridge made of clocks

Κυνηγώντας το χαμένο χρόνο

Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε αγχωθεί κάποια στιγμή για το χρόνο. Η ζωή μας εξάλλου είναι γεμάτη με προθεσμίες. Ποσπαθούμε να ολοκληρώσουμε τη δουλειά μας στην ώρα της, να ετοιμάσουμε το φαγητό πριν γυρίσουν τα παιδιά από το σχολείο, να είμαστε συνεπείς στο ραντεβού μας, κλπ. Κάποιες φορές όμως νιώθουμε ότι ο χρόνος μας πιέζει επίμονα, ασταμάτητα ακόμα και όταν δεν υπάρχει αντικειμενική βιασύνη. Πολλοί από εμάς αντιμετωπίζουν ένα ιδιαίτερο, μόνιμο άγχος για το χρόνο. Μια επίγνωση ότι ο χρόνος μας είναι πεπερασμένος, είναι λίγος και κάθε λεπτό γίνεται όλο και λιγότερος. 

Σαν άνθρωποι είμαστε επιφορτισμένοι με τη γνώση ότι κάποτε θα πεθάνουμε - και αυτή η γνώση καθορίζει τη σχέση μας με το χρόνο. Tο λεγόμενο “άγχος θανάτου” είναι παρόν σχεδόν σε κάθε ανήσυχη ματιά που ρίχνουμε στο ρολόι μας. Όταν περιμένουμε σε μια ουρά, όταν είμαστε κολλημένοι στην κίνηση, όταν κάνουμε μια δουλειά που μας φαίνεται βαρετή και ανόητη - το άγχος μας για το χρόνο που περνάει ανεκμετάλλευτος γίνεται εκνευρισμός,  πλήξη, γκρίνια. 

Το άγχος αυτό μπορεί βέβαια να πάρει μορφές ακόμα πιο σημαντικές και επώδυνες.
Μπορεί να μας δημιουργεί πολύ μεγάλη ανυπομονησία, εκνευρισμό ή δυσκολίες συγκέντρωσης που μας εμποδίζουν όχι μόνο να απολαύσουμε τη ζωή μας, αλλά και να είμαστε αποτελεσματικοί σε οτιδήποτε. 
Μπορεί να νιώθουμε μόνιμα στάσιμοι ή παγιδευμένοι, με όλα τα καταθλιπτικά και αγχώδη συναισθήματα που συνοδεύουν αυτές τις καταστάσεις. 
Μπορεί να μας ταλαιπωρεί η σκέψη ότι είναι πολύ αργά, μια αίσθηση που μας ακινητοποιεί κι μας εμποδίζει να ξεκινήσουμε κάτι καινούργιο ή να δώσουμε τέλος σε κάτι που πρέπει να κλείσει. 
Μπορεί να αδυνατούμε να φύγουμε από μια σχέση ή μια δουλειά, μόνο και μόνο επειδή έχουμε επενδύσει πολύ χρόνο σε αυτή. Ή από την άλλη μεριά, μπορεί να αλλάζουμε μονίμως ερωτικούς συντρόφους, εργασίες ή στέγη για να μη δεσμευτούμε για πολύ σε ένα σημείο. 
Μερικές φορές η αναποφασιστικότητα, η αναβλητικότητα, ή και φαινόμενα όπως η απιστία και η εργασιακή εξουθένωση μπορεί να είναι αποτελέσματα του ιδιαίτερου φόβου μας ότι θα χάσουμε τον πολύτιμο και λιγοστό μας χρόνο.

Πολλά μπορούμε να πούμε για τις ψυχολογικές, τις κοινωνικές και τις υπαρξιακές διαστάσεις του άγχους για το χρόνο. Θα επιλέξουμε όμως να σταθούμε σε μια παρατήρηση που ίσως βοηθήσει κάποιους από εμάς να το διαχειριστούμε καλύτερα.
Σήμερα αντιμετωπίζουμε το χρόνο σαν ένα αγαθό που κατέχουμε σε περιορισμένη ποσότητα. Αυτή η ιδέα για το χρόνο δεν είναι ούτε η μοναδική ούτε απαραίτητα η πιο σωστή. (Για όποιον ενδιαφέρεται, μια πολύ καλή αρχή είναι αυτό το link: www.exactlywhatistime.com.) Είναι όμως αυτή που σχετίζεται περισσότερο με το φαινόμενο που συζητάμε σήμερα γι’ αυτό θα χρησιμοποιήσουμε  αντίστοιχους όρους.

Ας πούμε λοιπόν ότι ο χρόνος είναι πράγματι ένα αγαθό που έχουμε στη διάθεσή μας, όπως το χρήμα, το φαγητό, ή το πετρέλαιο. Παρατηρήστε ότι όλα τα αγαθά που μπορούμε να φέρουμε σαν παραδείγματα είναι πάντοτε μέσα για να πετύχουμε ένα σκοπό. Χρησιμοποιούμε το χρήμα για να αγοράσουμε άλλα αγαθά. Το πετρέλαιο για να ζεσταθούμε. Το φαγητό για να χορτάσουμε την πείνα μας. Αν χρησιμοποιήσουμε τα χαρτονομίσαμτα για ταπετσαρία, τότε αυτό μπορεί να θεωρηθεί σπατάλη. Αν χρησιμοποιήσουμε το φαγητό για να διακοσμήσουμε ένα πολυτελές τραπέζι, μπορεί κι αυτό να είναι σπατάλη. Αν ξοδέψουμε το πετρέλαιο θέρμανσης για να βάψουμε μαύρο το δέρμα μας τις απόκριες, κι αυτό σπατάλη. Συνήθως λοιπόν αισθανόμαστε ότι σπαταλάμε κάτι που έχουμε όταν το χρησιμοποιούμε για κάτι διαφορετικό από τον αρχικό του σκοπό. Ποιός όμως είναι ο αρχικός σκοπός του χρόνου
Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι απόλυτα και ολοκληρωτικά υποκειμενική. Έχει να κάνει με το τι δίνει στη ζωή μας νόημα - και αυτό είναι διαφορετικό για τον καθένα από εμάς. Η ερώτηση λοιπόν θα πρέπει να μεταβληθεί ελαφρά: Ποιός είναι ο σκοπός του δικού μου χρόνου;

Όταν νιώθουμε  ότι “δεν προλαβαίνουμε”, “είναι πολύ αργά” ή “χάνουμε το χρόνο μας”, μπορούμε να κάνουμε μια πολύ βοηθητική διευκρινιστική ερώτηση: “τι ακριβώς;
“Τι ακριβώς δεν προλαβαίνω;”
“Για τι ακριβώς είναι πολύ αργά;”
“Χάνω το χρόνο που θα ήθελα να αφιερώσω σε τι ακριβώς;”
Τελικά, οι ερωτήσεις αυτές συνοψίζονται σε μία, πολύ σημαντική και καθόλου εύκολη ερώτηση: “Τι είναι σημαντικό για μένα;”

Προσπαθήστε να θέσετε αυτή την ερώτηση στον εαυτό σας. Προσοχή όμως. Η απάντηση δεν είναι πάντοτε προφανής, ούτε είναι το πρώτο πράγμα που μας έρχεται στο μυαλό. Πολλές φορές ξεκινάμε με αυτό που νιώθουμε ότι θα έπρεπε να είναι σημαντικό για μας, ή αυτό που έχουμε συνηθίσει να λέμε ότι είναι σημαντικό για μας. Έτσι μπορεί να φέρνουμε στο φως όχι τις δικές μας προτεραιότητες αλλά τις προτεραιότητες του κοινωνικού μας πλαισίου, της οικογένειάς μας, του συντρόφου μας ή του προϊσταμένου μας. Σίγουρα οι σημαντικοί άνθρωποι στη ζωή μας επηρεάζουν τις προτεραιότητές μας και αυτό δεν είναι κακό. Όμως αυτή η επιρροή γίνεται τελικά κτήμα μας; Αφομοιώνεται στη δική μας, μοναδική “φωνή” ή λειτουργεί σαν μια οδηγία που ακολουθούμε χωρίς να πιστεύουμε ιδιαίτερα; 
Μπορείτε εδώ να κάνετε ένα πείραμα. Κλείστε τα μάτια σας και προσπαθήστε να ακούσετε με τη φαντασία σας την απάντηση στην ερώτηση. (ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΓΙΑ ΜΕΝΑ) Ποια φωνή ακούτε; Είναι η δική σας φωνή ή σας έρχεται κάποιο άλλο πρόσωπο αυτόματα στο μυαλό; Αν ναι, ποιό; Πως επηρεάζει αυτό το άτομο τις προτεραιότητες σας; 

Οι δικές μας προτεραιότητες δεν είναι απαραίτητα εκείνες που μας φαίνονται αποδεκτές. Είναι αυτές που όταν τις σκεφτόμαστε μας κάνουν να χαμογελάμε, να γεμίζουμε με ενέργεια και τελικά να ξεχνάμε το χρόνο. Μπορεί να είναι η δουλειά μας, η τέχνη μας, η επιστήμη μας.  Όμως μπορεί εξίσου να είναι οι ήρεμες στιγμές με τους αγαπημένους μας, το παιχνίδι στον υπολογιστή, οι βόλτες στο πάρκο, το καλό φαγητό ή η σιωπηλή παρατήρηση της βροχής πάνω στα τζάμια. Ο χρόνος μας δεν χρειάζεται να είναι παραγωγικός για να μην είναι χαμένος. Πρέπει μόνο να είναι χρόνος που απολαμβάνουμε, που μας γεμίζει και που πάνω απ’ όλα θεωρούμε ότι έχει νόημα. 

Το άγχος μας για το χαμένο χρόνο είναι σύμπτωμα μιας αναυθεντικής ζωής. Όταν ζούμε αυθεντικά, δηλαδή όταν εναρμονιζόμαστε με τις πραγματικές μας ανάγκες, τότε ο χρόνος εξαφανίζεται. Την επόμενη φορά λοιπόν που θα νιώσετε ότι σπαταλάτε το χρόνο σας, σκεφτείτε αντ’ αυτού τι πραγματικά έχει σημασία για εσάς εκείνη τη στιγμή. Μπορεί να μην είστε πάντα σε θέση να αφιερώσετε το χρόνο σας σε αυτό - όταν όμως το γνωρίζετε και το αποδέχεστε, μπορείτε να μειώσετε το χρόνο που καταναλώνετε σε πράγματα που μοιάζουν ουσιώδη αλλά δεν είναι.