Γράμματα ραμμένα σε ύφασμα

Πότε ξέρω ότι χρειάζομαι θεραπεία;

Πολλές φορές θεωρούμε την ψυχοθεραπεία σαν μια λίγο – πολύ ιατρική πράξη, και αυτή είναι μια κοινή όσο και δικαιολογημένη παρανόηση. Άλλωστε, η ίδια η λέξη μας παραπέμπει στην ιατρική πρακτική (πρόκειται μια «θεραπεία», έτσι δεν είναι;) ενώ φέρει πολλά χαρακτηριστικά που μπορεί να μοιάζουν με τη σχέση γιατρού – ασθενή: Οι συναντήσεις γίνονται τακτικά στο γραφείο το «ειδικού», υπάρχει η ίδια οικονομική συνδιαλλαγή που έχουμε με ένα γιατρό και ο στόχος είναι να αποκατασταθεί ή να διατηρηθεί η υγεία του πελάτη. Οι ομοιότητες ωστόσο σταματούν κάπου εδώ.

Υπάρχουν αρκετές διαφορές ανάμεσα στην ιατρική και την ψυχοθεραπευτική πράξη. Μια από αυτές, είναι πως ο πελάτης δεν έχει πάντοτε ένα συγκεκριμένο και σαφές «πρόβλημα», πέραν του ότι ίσως αισθάνεται πως «κάτι δεν πάει πολύ καλά».  Στην ψυχοθεραπεία δεν υπάρχει πάντοτε ο εύκολος διαχωρισμός μεταξύ «άρρωστου» και «υγιή». Όλοι μας κινούμαστε σε ένα συνεχές, άκρα του οποίο αποτελούν η ψυχική ηρεμία και η ψυχική δυσλειτουργία. Κατά τη διάρκεια της ζωής μας μετακινούμαστε συνεχώς ανάμεσα σε αυτά τα δύο άκρα, αντιμετωπίζοντας δυσκολίες που πολλές φορές μπορεί να μοιάζουν ανυπέρβλητες αλλά τελικά αποτελούν βασικά συστατικά της ανθρώπινης εμπειρίας. Ποιος από εμάς δεν αντιμετώπισε ένα δύσκολο αποχωρισμό, την εργασιακή ανασφάλεια, την πυρετώδη αναζήτηση νοήματος σε ένα παράλογο κόσμο, ποιος δεν αναμετρήθηκε με την πραγματικότητα του θανάτου, την αναστάτωση των ανθρώπινων σχέσεων, την ταυτοποίηση του ίδιου του εαυτού του; Κανείς δεν είναι άμοιρος δυσκολιών όπως και κανείς δεν είναι ικανός να αντιμετωπίζει πάντοτε τα πάντα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Έτσι, η ψυχοθεραπεία είναι πρώτα απ’ όλα «φροντίδα» και δευτερευόντως «ίαση» και εκ τούτου μπορεί να απευθύνεται σε όλους.

Παρόλα αυτά, υπάρχουν σημάδια που μερικές φορές μας υποδεικνύουν ότι η ανάγκη μας για φροντίδα τη δεδομένη χρονική περίοδο είναι μεγαλύτερη και πως θα ήταν καλή ιδέα να γνωριστούμε με ένα ψυχοθεραπευτή.

Κάποια από αυτά τα σημάδια είναι:

  • Παρατηρούμε μια σημαντική επιδείνωση στην ποιότητα ζωής μας. Με αυτό, εννοούμε ότι σε περισσότερους από δύο τομείς (όπως η οικογενειακή ζωή, η επαγγελματική ζωή, οι διαπροσωπικές σχέσεις, τα οικονομικά μας, η καθημερινή μας διάθεση κλπ.) έχει μειωθεί σημαντικά η αίσθηση ικανοποίησης ή πληρότητας που μπορεί να είχαμε στο παρελθόν. Μπορεί επίσης να παρατηρούμε δυσκολίες που δεν είχαμε παλιότερα, όπως στο να ξυπνήσουμε νωρίς το πρωί ή στο να απολαμβάνουμε τη σεξουαλικότητά μας.
  • Τίποτα από όσα κάνουμε δε μας βοηθάει. Σίγουρα στο παρελθόν έχουμε συναντήσει δυσκολίες και πάντοτε τις αντιμετωπίσαμε με το δικό μας προσωπικό τρόπο και τις στρατηγικές που μάθαμε από μικροί. Όμως τα ίδια «όπλα» δε φαίνεται αυτή τη φορά να λειτουργούν και οι προσπάθειές μας να βελτιώσουμε τα πράγματα αποτυγχάνουν συστηματικά. Σε αυτή την περίπτωση ίσως μας βοηθήσει να αναζητήσουμε νέες στρατηγικές μέσα από την ψυχοθεραπεία.
  • Οι οικείοι μας δείχνουν ανήσυχοι. Πολλές φορές αδυνατούμε να συνειδητοποιήσουμε ότι η κατάστασή μας δεν είναι καλή, είτε επειδή αρνούμαστε να φανούμε ευάλωτοι είτε επειδή είμαστε πολύ απορροφημένοι σε άλλα πράγματα για να δώσουμε σημασία στον  εαυτό μας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όσα λένε για μας οι φίλοι και συγγενείς μπορεί να αποτελέσουν σημαντικές ενδείξεις πως οφείλουμε να κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά και να φροντίσουμε καλύτερα για μας.
  • Οι επιδόσεις μας φθίνουν. Είναι πολύ δύσκολο να διατηρήσουμε τις συνηθισμένες μας επιδόσεις στις καθημερινές μας δραστηριότητες (δουλειά, σχολείο, αθλητισμός, νοικοκυριό) όταν αισθανόμαστε δυστυχισμένοι, θυμωμένοι ή χωρίς ελπίδα. Πολλές φορές μια πληθώρα αρνητικών σχολίων από κάποιο αφεντικό, συνεργάτη ή καθηγητή μπορεί να αποτελεί σημάδι ότι η ψυχική μας ισορροπία έχει διαταραχθεί.
  • Επιτείνουμε μια (κακή) συνήθεια. Στην προσπάθειά μας να νιώσουμε καλύτερα, πολλές φορές μπορεί να καταφύγουμε σε συμπεριφορές που στο παρελθόν μας ανακούφισαν, ή που υπόσχονται να το κάνουν στο μέλλον. Τέτοιοι παράγοντες μπορεί να είναι το φαγητό, το αλκοόλ, τα ναρκωτικά, τα τυχερά παιχνίδια ή ακόμα οι αυτοτραυματισμοί, η επιθετικότητα και το κλείσιμο στον εαυτό. Οτιδήποτε γίνεται σε υπερβολικό βαθμό και μπορεί να έχει βλαπτικό χαρακτήρα για εμάς και τους άλλους, θα πρέπει να μας εφιστά την προσοχή.
  • Έχουμε πολύ έντονα συναισθήματα. Η λύπη, ο θυμός, η απογοήτευση, η κενότητα, ακόμα και η χαρά ή ο ενθουσιασμός, είναι συναισθήματα που, όσο χρήσιμα κι αν είναι, βιώνονται συνήθως σε ένα μέτρο. Σε κάποιες περιπτώσεις ψυχικής διαταραχής αυτό το μέτρο σπάει και όλα όσα νιώθουμε τα νιώθουμε στον υπερθετικό βαθμό, αντιδρώντας ενίοτε με αντίστοιχα έντονο τρόπο.
  • Έχουμε σωματικά συμπτώματα που δεν εξηγούνται ιατρικά. Πολλές φορές το στρες, το άγχος ή και η θλίψη μπορεί να σωματοποιούνται να τα βιώνουμε στη μορφή πονοκεφάλων, στομαχόπονων, μυϊκών ενοχλήσεων, δερματικών ευαισθησιών ή ακόμα και συχνών κρυολογημάτων. Όταν ο γιατρός μας αποκλείει κάποια παθολογική περίπτωση αλλά τα συμπτώματα επιμένουν, ίσως είναι η ώρα να μιλήσουμε με κάποιο ψυχοθεραπευτή.